گزارش ویژه دبستان / بررسی تاریخ انتخابات ریاست جمهوری در ایران
گزارش ویژه دبستان
یادداشت ویژه دبستان
یادداشت ویژه دبستان / سالمرگ شیخ فضل الله
 
 
 
 

بازارچه





رونمایی از رئیس جمهور ِ روزنامه نگار

                   
     درباره سخنان حسن روحانی در نمایشگاه مطبوعات    
          
 رونمایی از رئیس جمهور ِ روزنامه نگار
 

سخنان رئیس جمهور در بیست و یکمین نمایشگاه مطبوعات درباره فضای رسانه ای کشور با موجی از واکنش های مثبت و منفی در محافل سیاسی و رسانه ای کشور همراه بود.

برآیند این واکنشها حکایت از آن داشت که گویی حسن روحانی درباره فضای حاکم بر رسانه های کشور خصوصا عرصه مطبوعات به اظهارنظر و اعلام مواضع دور از انتظار و متفاوتی پرداخته است.

در حالی که با رجوع به اظهارنظرهای وی از دوران نامزدی در انتخابات یازدهم ریاست جمهوری تا یک روز پیش از برگزاری نمایشگاه اخیر مطبوعات درخواهیم یافت که این سخنان از هیچ مفهومی رساتر و هیچ دامنه ای فراتر از همان اعلام مواضع پیشین برخوردار نبود.

با توجه به این نکته،باید یک "چرا" پیش از جمله ی خبری آغاز این وجیزه قرار داد و پرسید ؛ چرا این سخنان رئیس جمهور درباره فضای رسانه ای کشور باید با این موج از واکنش ها همراه باشد؟



بگذارید در راه یافتن پاسخی برای این پرسش از مباحث فلسفی مرتبط با خداشناسی مدد بگیریم.

در متدولوژی خداشناسی کانت دو گانه ای مطرح است که دلایل اثبات وجود خدا را یا متکی به مفهوم "ممکن" و یا متکی به "تصویر تجربی" ارزیابی می کند. البته در ادامه، هر یک از این دو، خود به دو زیر شاخه ی دیگر تقسیم می شوند.

اما در اینجا ما بر سبیل همان دوگانه نخست می کوشیم برای فتح باب،تصویری کلی ارائه دهیم که عبارت است از اینکه ؛

یا می توانیم از "امکان" بعنوان مبنا آغاز کنیم و به وجود(خدا) بعنوان نتیجه برسیم (برهان وجود/ (ontological argument و یا از امکان بعنوان نتیجه آغاز کنیم و به وجود(خدا) بعنوان مبنا برسیم.

بر اساس این پیش فرض مبتنی بر متدولوژی، با طرح این دوگانه به مسئله رسانه ها و اظهارنظرهای حسن روحانی در این زمینه بازمی گردیم که :

وقتی درباره فضای حاکم بر رسانه های کشور خصوصا عرصه مطبوعات سخن می گوییم آیا مبنای ما فرض وجود این رسانه هاست و یا امکان ایجاد آنها ؟

مراد از "فرض وجود" در اینجا درنظر داشتن شرایط ایده آل و کاملا حرفه ای یک رسانه نیست،بلکه صحبت از وجود حداقل های ممکن برای ایجاد یک رسانه است که بتوان درباره عملکرد آن اینگونه که جناب رئیس جمهور اظهارنظر کرده اند،به بحث و بررسی پرداخت .

ایشان به عمر بیش از یک یا دو قرن برخی از نشریات در دیگر کشورها اشاره و در ادامه از "جوانمرگی" نشریات در ایران انتقاد کرده اند.

ایشان به تفسیرهای متفاوت از قانون مطبوعات اشاره و از این کار انتقاد کرده اند.

ایشان از اعمال نفوذ نهادهای امنیتی درعرصه مطبوعات انتقاد کرده اند.

ایشان از رسانه هایی که با پول حاکمیت و دولت تغذیه می شوند و از حاکمیت و دولت انتقاد می کنند،انتقاد کرده اند.

ایشان از وجود رسانه هایی که در جامعه نقش "پلیس مخفی" را ایفا می کنند،انتقاد کرده اند.

ایشان از توقیف نشریات بعنوان نخستین گام برخورد قضایی و قانونی، انتقاد کرده اند.

ایشان از رسانه هایی که حامل پیام "امید و اعتماد" به مردم نیستند با عبارت "ضد انقلاب" یاد کرده و از مشی آنها انتقاد کرده اند.

ایشان از رسانه هایی که با رصد آنها مشخص است فردا چه کسی دستگیر خواهد شد، انتقاد کرده اند.

ایشان از کسانی که بدون انجام مراحل قضایی و قانونی آبروی افراد را در سطح جامعه می برند، انتقاد کرده اند.

ایشان از رسانه هایی که ایجاد شرایط مطلوب اقتصادی توسط دولت را نادیده گرفته اند، انتقاد کرده اند.

این "انتقاد" ها و بیش از اینها توسط ایشان در یک سخنرانی 30 دقیقه ای انجام گرفته است.

نخستین پرسش در این زمینه این است که ؛ آیا وجود و ادامه حیات نشریه ای که همین انتقادهای رئیس جمهور در یک سخنرانی 30 دقیقه ای را در 30 روز مطرح نماید، قابل مشاهده است و یا اینکه باید برای ایجاد شرایط "امکان" وجود آن تلاش کرد ؟

ایشان از یک سو از نبود شرایط مناسب برای انتشار نشریاتی حرفه ای و نظام مند در کشور انتقاد می کنند و از دیگر سو از مشی غیر حرفه ای نشریات منتقد. در حالی که عطف به قوانین موجود در کشور، این دولت است که نبض حیات نشریات در کشور را در ید قدرت دارد و آنگاه که رئیس همین دولت از عدم وجود شرایط مناسب برای ایجاد و فعالیت اینگونه نشریات سخن می گوید، دیگر انتقاد از مشی نشریات موجود که برخی از آنها به انتقاد به دولت می پردازند از اساس سالبه به انتفاء موضوع است.

به این بخش از سخنان ایشان توجه نمایید ؛ "هیچ اشکالی ندارد کسی متقاضی یک روزنامه شود و با پول شخصی از اول تا آخر روزنامه، مخالف دولت بنویسد اما با اجازه چه کسی می خواهیم با پول مردم علیه راه مردم اقدام کنیم؟"

تناقضات و اشکلات این جمله ی به یاد ماندنی جناب رئیس جمهور را با سطحی ترین تحلیلها نیز می توان نشان داد.

نخست اینکه اگر "کسی متقاضی روزنامه شود" چه مرجعی "جز دولت" باید به آن تقاضا پاسخ و اجازه انتشار آن روزنامه را صادر نماید؟(دور از نظر نیست که دولتهای حاکم همیشه در هیئت نظارت بر مطبوعات دارای نفوذ و رای موثرتر بوده و هستند).

و در ادامه اگر دولت مجوز انتشار روزنامه ای را خود صادر کرد،آن روزنامه "با پول شخصی" چگونه امکان این را خواهد داشت که "از اول تا آخر مخالف دولت بنویسد" ؟ جناب رئیس جمهور بفرمایند که کی و کجا "امکان انتشار" چنین روزنامه با چنین مشی در کشور وجود داشته است؟ در یک کلام ؛ "اینچنین شیری خدا هم نافرید".(البته که خدای جهان ِ جدید بسیار از اینگونه شیرها آفریده است اما نه در بیشه های این دیار که جناب رئیس جمهور درباره آن سخن می گویند).

از قضا انتقاداتی که جناب رئیس جمهور به برخی از رسانه های منتقد دولت داشته اند، بازهم با سطحی ترین بررسی ها نشان از آن دارد که این رسانه ها "هیچکدام با پول شخصی تاسیس و اداره نشده و نمی شوند".

کدام رسانه و روزنامه را سراغ دارید که با "پول شخصی" تاسیس و اداره شود و از اول تا آخر "امکان" مخالفت با دولت را داشته باشد؟ آیا نشریات کنونی منتقد دولت همگی متعلق به بخشهای حاکمیت و یا نمایندگان مجلس و... نیستند؟

و طرفه آنکه جناب رئیس جمهور می گویند ؛ " برخی رسانه شان با پول بیت المال اداره می شود؛ آیا با پول حاکمیت، علیه افتخار حاکمیت!؟ با پول دولت، علیه دولت!؟".

بازهم نخست اینکه ؛ مگر میان "پول بیت المال و پول حاکمیت و پول دولت" تفاوتی وجود دارد؟! و آیا در شرایطی که "امکان" انتشار هیچ نشریه مستقل و حرفه ای و نظام مند ِ منتقد دولت عملا وجود ندارد (به علل و دلایل فراوان که بررسی و بسط آن مجالی دیگر می طلبد)، انتقادات همین چند نشریه و رسانه ی منتقدی که البته از پول "بیت المال" تغدیه می کنند نیز به این دلیل که غیر دولتی و غیر حکومتی نیستند نباید تحمل شود؟!

واقعیت این است که اکثر قریب به اتفاق نشریات و رسانه های منتقد دولت در ایران، همواره دارای این ویژگی ثابت هستند ؛

"وابسته به بخشهای متصل به قدرت که به دلیل شرایط سیاسی، لاجرم نقش ِ اپوزیسیون ِ دولت را بازی می کنند".

پرواضح است که مشی غالب این رسانه ها مبتنی بر مجادلات سیاسی است و از همین رو به علت مشاهده و بررسی تمامی مسائل مستحدثه در کشور با عینک سیاست، این رسانه ها در بهترین حالت ممکن بی نصیب از فضایی پلورال و مبتلا به تنگناهای ایدئولوژیک هستند که ادبیات حاکم بر آنها جز ادبیاتی "کیفرخواستی" چیزی نمی تواند باشد.

البته که اینگونه نشریات و رسانه ها در همه جای دنیا وجود دارند اما نکته ی تاسف بار آنجاست که در جامعه ای تنها امکان منتقد بودن در اینگونه بودن خلاصه شود.

درباره تاکید بر ناکارآمدی قانون مطبوعات در کشور نیز از جانب ایشان باید اشاره کرد که بازهم نقش دولت در تدوین و رفع نواقص این قانون بر کسی پوشیده نیست(البته پرواضح است که این نقش صد در صدی نمی تواند باشد) و از دیگر سو اساسا تاثیر قانون مطبوعات در شکلگیری شرایط نامطلوب کنونی مطبوعات در کشور تاثیری بسیار اندک و کم دامنه است.

از یاد نبریم که در این کشور زمانی که کمتر از 5% مردم دارای سواد خواندن و نوشتن بودند قانون مطبوعات وجود داشته است. اما در همان زمان نیز علاوه بر قانون مطبوعات شرایطی برای استمرار حیات نشریات لازم بود که همچون امروز اثری از وجود آنها قابل مشاهده نبود و در نخستین گام باید گام هایی در جهت "امکان" وجود این شرایط برداشته شود.

خلاصه آنکه جناب رئیس جمهور از یک سو به "آنچه باید وجود داشته باشد و امکانِ وجود ندارد" انتقاد کرده اند و از دیگر سو از "آنچه وجود دارد و نباید امکان وجود داشته باشد".

و اصل و اساس این ماجرا در همین نکته نهفته است. اینکه ؛ جناب رئیس جمهور با این سخنان خود ایفای نقش و انجام وظیفه ی مطبوعات در کشور را نیز بر عهده گرفته و بعنوان یک رئیس جمهور بر مسند یک ژورنالیست منتقد نشسته اند.

جناب رئیس جمهور باید بدانند که آنچه ایشان در سخنرانی نمایشگاه مطبوعات عنوان کردند را باید مطبوعات مستقل و حرفه ای در کشور عنوان نمایند. اینکه ایشان بعنوان رئیس جمهور در جایگاه مطبوعات نشسته اند خود گواه کافی بر این ادعاست که آنگونه مطبوعات در کشور وجود ندارد. اما آیا ایشان گامی در جهت "امکان وجود" آنگونه مطبوعات برخواهند داشت و یا در ادامه بازهم خود علاوه بر نقش رئیس جمهوری ایفاگر نقش مطبوعات نیز خواهند بود؟

طرفه آنکه در ممالک راقیه این روزنامه نگاران هستند که پس از سالها فعالیت از امکان و اقبال رئیس جمهور شدن برخوردار می شوند اما در این دیار می توان پس از رئیس جمهور شدن روزنامه نگار هم شد!